Zagranica

Nadzór finansowy w Szwajcarii

Szwajcarski sektor finansowy

W Szwajcarii sektor finansowy należy do najbardziej regulowanych dziedzin gospodarki. Duże znaczenie dla procesu regulacji działalności banków i przedsiebiorstw ubezpieczeniowych ma atrakcyjność tego sektora na rynkach światowych oraz rola, jaką odgrywa w gospodarce. Celem regulacji jest, z jednej strony, ochrona klientów, a z drugiej, bezpieczeństwo oraz stabilizacja systemu finansowego. Na skutek światowego kryzysu w latach 2007-2008 dyskutowano na arenie międzynarodowej możliwości i zasięg instrumentów i metod regulacyjnych. Również w Szwajcarii różne aspekty tej dziedziny poddano ostrej krytyce, na przykład wysokość kapitału własnego banków, regulację płynności kapitału, ochronę klientów, standardy księgowości, pakiet too big to fail i systemy wynagrodzeń pracowników bankowych.

Wplyw regulacji na funkcjonowanie sektora finansowego w Szwajcarii jest nadal kontrowersyjny i budzi spory i dyskusje. Należy wyróżnić, co jest typowe w naukach ekonomicznych, dwa główne przeciwstawne nurty. Pierwszy, liberalny, popiera deregulację rynku, której mechanizmy mają właściwości samoregulacyjne. Drugi w deregulacji widzi przyczynę narastania destruktywnych działań spekulacyjnych i jako konieczne uznaje odgórne ustalanie zasad funkcjonowania rynku finansowego. Można zadać pytanie, która z tych koncepcji jest adekwatna do sytuacji szwajcarskiego sektora finansowego po ostatnim kryzysie. Z pragmatycznego punktu widzenia wydaje się, że żadne z tych stanowisk nie jest słuszne. W myśl zasady złotego środka, najrozsądniejsze jest regulowanie tego, co funkcjonuje nieprawidłowo, deregulowanie zaś ‒ krok po kroku tego, co niepotrzebne i niepożądane. Aby ten sposób miał zastosowanie, należy predykcyjnie podejść do problemu i określić pożądany kształt zmian w długim okresie czasu. Działanie w budowaniu stabilnych mechanizmów funkcjonowania sektora finansowego powinno być skoordynowane, skoncentrowane i spójne, powinno angażować we właściwy sposób wszystkie grupy podmiotów sektora finansowego, łącznie z regulatorami oraz państwowymi organami nadzorczymi, w kierunku budowania i utrzymania stabilizacji na rynku finansowym. Przesłanką istnienia takiej koalicji w Szwajcarii jest jednakowe stanowisko w dążeniu do umocnienia reputacji tego sektora.

Mimo przeciwstawnych interesów, największym wyzwaniem w budowaniu wizji sektora finansowego w panstwie szwajcarskim było zawarcie kompromisu między celem wyższym – stabilnością a celami cząstkowymi, z uwzględnieniem szans i zagrożeń wynikających z powiązań z gospodarką globalną. Kooperacja, koordynacja i kompromis w działaniach, a wiec zjawiska typowe dla Szwajcarii, pozwoliły ugruntować i tak już stabilny system finansowy, nastawiony antycyklicznie i chroniący gospodarkę realną przed napięciami kryzysowymi w przyszłości. Aby osiągnąć taki kompromis, konieczna była koordynacja działań regulacyjnych i samoregulacyjnych.

 

Regulacja w warunkach demokracji bezposredniej

Szwajcarski system polityczny różni się, jak wiadomo, od innych europejskich systemów demokratycznych. Dzięki ustawodawstwu konstytucyjnemu i specyficznym instrumentom, jakimi są referendum i inicjatywa ludowa, naród jest prawdziwym suwerenem mającym głos w każdej ważnej sprawie: od spraw gminnych po wypowiedzenie się na temat zmian konstytucji na szczeblu federacji. Wnikliwa analiza szwajcarskiego sektora finansowego możliwa jest jedynie po zbadaniu specyfiki systemu politycznego państwa, to on bowiem determinuje funkcjonowanie tej gałęzi gospodarki, choć równie istotne jest zdefiniowanie i usystematyzowanie metod i form regulacji.

Czy forma rządzenia państwem, oparta na demokracji bezpośredniej, stanowi niebezpieczeństwo dla systemu regulacji sfery finansow, czy jest raczej czynnikiem wspierającym ten system? Czy inicjatywa ludowa i referendum są instrumentami demokratycznymi, stojącymi w sprzeczności z polityką regulacyjną państwa w sektorze finansowym?

Powszechnie wiadomo, że istnieje konflikt interesów między regulą większości demokratycznej, a zasadami maksymalizacji zysku, typowymi dla banków i innych instytucji finansowych. Ów konflikt można regulować, lecz nie można go ostatecznie rozwiązać. Krytycy systemu demokracji bezpośredniej wychodzą z założenia, że większości w społeczeństwie nie zachowują rozsądku wobec funkcjonowania systemu finansowego, dlatego głosując w kwestiach dotyczących bankowości, nie kierują się poczuciem odpowiedzialności, lecz przede wszystkim partykularnymi interesami.

Niewątpliwie stosunek między demokracją bezpośrednią a sektorem finansowym jest ambiwalentny. W Szwajcarii dzięki instrumentom demokracji bezposredniej większości mogą łatwiej przeforsować swoje racje, niż gdyby działały w ramach struktur reprezentatywnego systemu politycznego. Przyklady wskazuja jednak na zdroworozsadkowe podejscie szwajcarskiego spoleczenstwa obywatelskiego do kwestii kierunku rozwoju sektora finansowego w tym panstwie. Pozwole sobie tutaj wysnuc teze, że instrumenty demokracji bezpośredniej spowalniaja proces rozwoju sfery finansowej w Szwajcarii, niemniej jednak przyczyniaja się do poprawy jakości i skuteczności jej regulacji. Proces ten generuje swoisty balans między regulacją odgórną a samoregulacją, co sprawdza sie w praktyce.

 

FINMA

Decydujacym posunieciem polityki regulacyjnej w Szwajcarii bylo powołanie do życia w 2009 r. instytucji kontrolujacej i regulujacej szwajcarski rynek finansowy – Szwajcarskiej Rady Nadzoru Rynku Finansowego (FINMA), ktora jest odpowiednikiem Komisji Nadzoru Finansowego w Polsce. Ta instytucja koordynuje działalność kontrolną w ramach szwajcarskiego systemu finansowego, ustalając i weryfikujac jednoczesnie standardy regulujące w tym sektorze gospodarki.

FINMA sprawuje wiec funkcję regulatora, a jej zadaniem jest systematyczne poszukiwanie i stosowanie najlepszych rozwiązań regulujących rynek finansowy. Zadanie to jest niełatwe, ponieważ sektor finansowy w republice alpejskiej jest heterogeniczny, dlatego konieczne jest zróżnicowanie elastyczności stosowania instrumentów regulujących na zasadzie one size does not fit all.

Powołanie do życia FINMA i jej działalność, mimo iż opiera się ona na ciągłym balansowaniu między deregulacją a regulacją oraz między zastosowaniem odgórnych metod regulujących i oddolnych metod samoregulujących, jest w tym wypadku ‒ z perspektywy ekonomii i wysokiego standardu sektora finansowego – pożądana i efektywna. Normy i metody regulacji wymagają jednak ciaglej korekty i dostosowania do zmieniających się warunków zewnętrznych i wewnętrznych.

RESUME:

1. Celem regulacji sektora finansowego jest z jednej strony ochrona klientów, a z drugiej, bezpieczeństwo oraz stabilizacja całego systemu finansowego.
2. Mimo przeciwstawnych interesów, największym wyzwaniem w budowaniu wizji sektora finansowego w państwie szwajcarskim było zawarcie kompromisu między celem wyższym – stabilnością a celami cząstkowymi, z uwzględnieniem szans i zagrożeń wynikających z powiązań z gospodarką globalną.
3. Kooperacja, koordynacja i kompromis w działaniach pozwoliły ugruntować i tak już stabilny system finansowy, nastawiony antycyklicznie i chroniący gospodarkę realną przed napięciami kryzysowymi w przyszłości.
4. Wnikliwa analiza szwajcarskiego sektora finansowego możliwa jest jedynie po zbadaniu specyfiki systemu politycznego państwa – to on bowiem determinuje funkcjonowanie tej gałęzi gospodarki.
5. Proces regulacyjny sektora finansowego jest uzależniony od specyficznych cech szwajcarskiego systemu politycznego, opartego na instrumentach demokracji bezpośredniej i wysoko zaawansowanych rozwiązaniach federalistycznych, ograniczających szczególnie regulację odgórną.
6. Aby osiągnąć taki kompromis, konieczna jest koordynacja działań regulacyjnych i samoregulacyjnych.
7. Szwajcarska Rada Nadzoru Rynku Finansowego sprawuje funkcję regulatora, a jej zadaniem jest systematyczne poszukiwanie i stosowanie najlepszych rozwiązań regulujących rynek finansowy.
8. Występuje swoisty balans między regulacją odgórną a samoregulacją, co w warunkach szwajcarskich sprawdza się w praktyce.
9. Języków obcych, np. angielskiego nikt się nie musi uczyć w FINMA bo nieprawdopodobieństwem byłoby przyjęcie kogoś do pracy bez znajomości tego języka.
10. Szwajcarska FINMA zatrudnia 300 pracowników, a polska KNF ponad 1000.

Udostępnij przez:

Miroslaw Matyja

Polski ekonomista, politolog i historyk. Profesor na Polskim Uniwersytecie na Obczyźnie w Londynie, na Selinus University w Bolonii oraz na Indian Management School w Mumbaju.